ในสังคมที่ความผิดพลาดเกิดขึ้นได้ทุกวัน คำถามที่มุสลิมหลายคนเจอ คือเราควรทำอย่างไรเมื่อเห็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง ทั้งการทุจริต ความอยุติธรรม หรือการทำผิดที่เกิดขึ้นต่อหน้าต่อตา หะดีษบทหนึ่งของท่านรอซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้วางลำดับขั้นตอนไว้อย่างชัดเจน ตั้งแต่การลงมือแก้ไขจนถึงการอย่างน้อยที่สุดที่หัวใจยังปฏิเสธความชั่วนั้น
ข้อความจากหะดีษ
ท่านรอซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า:
“ผู้ใดในหมู่พวกท่านเห็นสิ่งที่เป็นความชั่ว (สิ่งที่ศาสนาห้าม) ก็จงเปลี่ยนแปลงมันด้วยมือของเขา หากเขาไม่สามารถทำได้ ก็จงเปลี่ยนแปลงด้วยลิ้นของเขา (ด้วยการตักเตือน) หากเขาไม่สามารถทำได้อีก ก็จงเปลี่ยนแปลงด้วยหัวใจของเขา (โดยรังเกียจและไม่ยอมรับความชั่วนั้น) และนั่นคือระดับที่อ่อนแอที่สุดของการศรัทธา”
หัวข้อที่โพสต์นี้พูดถึง
การส่งเสริมความดีและการห้ามปรามความชั่ว (อัลอัมรุบิลมัอ์รูฟ วันนะฮ์ยุ อันอัลมุนกัร) เป็นหลักการที่ทำให้สังคมมุสลิมไม่ปล่อยให้ความผิดปกติกลายเป็นเรื่องธรรมดา แต่การทำหน้าที่นี้ต้องอาศัยทั้งความรู้ ความรับผิดชอบ และลำดับขั้นที่เหมาะสม
สามระดับในการแก้ไข ตามกำลังที่มี
- ด้วยมือ — ผู้ที่มีอำนาจหรือความรับผิดชอบโดยตรง เช่น พ่อแม่ ผู้บริหาร หรือผู้บังคับใช้กฎ สามารถหยุดยั้งความชั่วได้จริง การแก้ไขด้วยมือจึงเป็นระดับแรกสำหรับผู้ที่มีสิทธิ์ทำ
- ด้วยลิ้น — ผู้ที่ไม่มีอำนาจแต่มีเสียง มีความรู้ หรือมีคำพูดที่คนฟัง สามารถตักเตือน ชี้แจง และทำให้คนอื่นเห็นถึงความผิดนั้นได้
- ด้วยหัวใจ — เมื่อทั้งสองทางทำไม่ได้จริง ๆ อย่างน้อยหัวใจต้องไม่ยอมรับ ไม่พอใจ และไม่ร่วมมือกับความชั่วนั้น
ระดับหัวใจไม่ใช่ข้ออ้างให้เพิกเฉย
จุดที่คนมักเข้าใจคลาดเคลื่อนคือคิดว่าเมื่อทำอะไรไม่ได้ก็ไม่ต้องทำอะไรเลย ทั้งที่หะดีษบทนี้เรียกการทำได้เพียงระดับหัวใจว่าเป็น ระดับที่อ่อนแอที่สุด ไม่ใช่ระดับที่สบายที่สุด การไม่ยอมรับความชั่วในใจต้องแสดงออกผ่านการไม่ร่วมมือ ไม่สนับสนุน และไม่ทำให้ความชั่วนั้นดูเป็นเรื่องปกติ
อีกด้านหนึ่ง การตักเตือนก็ต้องทำด้วยวิธีที่สร้างสรรค์ ไม่ใช่การประจานหรือทำให้เรื่องบานปลาย หะดีษบทอื่นได้วางหลักไว้ว่าผู้ที่ยังประโยชน์แก่ผู้อื่นมากที่สุดคือมนุษย์ที่ดีที่สุด รายละเอียดในเชิงปฏิบัติสามารถอ่านเพิ่มได้ในบทความ มนุษย์ที่ดีที่สุดคือผู้ที่ยังประโยชน์แก่ผู้อื่นมากที่สุด
เริ่มจากวงล้อมใกล้ตัว
ก่อนจะมองออกไปที่สังคมกว้าง หน้าที่นี้เริ่มจากบ้านของเราก่อน การพูดจาที่ไม่ถูกต้องของคนในครอบครัว การละเลยหน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย หรือการเอาเปรียบคนที่ด้อยกว่า ล้วนเป็นจุดที่เรามีอำนาจแก้ไขได้ด้วยมือของเราเองจริง ๆ
บทสรุป
การเห็นความชั่วแล้วนิ่งเฉยไม่ใช่คุณสมบัติของผู้ศรัทธา แต่การแก้ไขก็ต้องเป็นไปตามกำลังและลำดับขั้น ด้วยมือเมื่อมีอำนาจ ด้วยลิ้นเมื่อมีคำพูด และด้วยหัวใจที่ไม่ยอมรับเมื่อไม่มีทางอื่น หัวใจที่ยังรังเกียจความชั่วไว้ได้ คือหลักประกันสุดท้ายว่าศรัทธาของเรายังไม่ดับ
Risalah Radio สถานีวิทยุสาส์นคุณธรรม FM 97.25 Mhz.