แบ่งเตาฮีด 3 ประเภทคนแรกคืออิมามอบูหะนีฟะฮ์ ไม่ใช่อิบนุตัยมียะฮ์

ประเด็น “การแบ่งเตาฮีดออกเป็น 3 ประเภท” มักถูกยกขึ้นมาวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นสิ่งใหม่ที่ไม่มีในตำรับเดิม ข้อความต่อไปนี้แสดงให้เห็นว่าการแบ่งประเภทนี้มีรากอยู่ในตำราของอุละมาอ์หลายรุ่นก่อนหน้า ไม่ได้เพิ่งเริ่มในยุคของเชคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์

เตาฮีด 3 ประเภท คืออะไร

• เตาฮีดอัรรุบูบียะฮ์ — การยอมรับว่าอัลลอฮ์ทรงเป็นพระผู้อภิบาล
• เตาฮีดอัลอุลูฮียะฮ์ — การเคารพภักดีต่ออัลลอฮ์เพียงผู้เดียว
• เตาฮีดอัลอัสมาอ์ วัศศิฟาต — การยืนยันพระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์

ทั้งสามประการนี้คือการแบ่งประเภทของเตาฮีดตามที่บรรดาอุละมาอ์เรียกกัน

ผู้ที่กล่าวถึงการแบ่งประเภทนี้เป็นคนแรก

“และผู้ที่กล่าวถึงการแบ่งประเภทนี้เป็นคนแรกเท่าที่เราทราบ คือ อบูหะนีฟะฮ์ อัน-นุอ์มาน อิบนุ ษาบิต ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน จากนั้นศิษย์ของท่าน คือ อบูยูซุฟ ก็ได้ดำเนินตามแนวทางนี้ แล้วบรรดาอุละมาอ์และอิมามรุ่นต่อ ๆ มาก็กล่าวตามกันมา ดังนั้น การแบ่งประเภทนี้จึงเป็นสิ่งที่ได้มาจากการพิจารณาและรวบรวมหลักฐาน (อัลอิสติกรออ์)”

— เชคอัลลามะฮ์ อุบัยด์ อัลญาบิรี ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน หนังสือ البيان المفيد في شرح كتاب التوحيد หน้า 655

อุละมาอ์ที่กล่าวถึงการแบ่ง 3 ประเภทอย่างต่อเนื่อง

ในช่วงต้นของหนังสือ หน้า 10 เชิงอรรถ ได้ระบุรายชื่อนักวิชาการที่กล่าวถึงเรื่องนี้ไว้ ดังนี้

• อัฏเฏาะบะรี — ตัฟซีรของท่าน เล่ม 21 หน้า 208
• อัฏเฏาะหาวีย์ — อัลอะกีดะฮ์ อัฏเฏาะหาวียะฮ์ หน้า 31–35
• อิบนุหิบบาน — เราฎอตุลุกะลาอ์ หน้า 14
• อิบนุอบีซัยด์ อัลก็อยเราะวานีย์ — หนังสืออะกีดะฮ์ของท่าน หน้า 5
• อิบนุบัฏเฏาะฮ์ — อัลอิบานะฮ์ อัลกุบรอ เล่ม 6 หน้า 172
• อิบนุตัยมียะฮ์ — อิกติฎออุศศิรอฏิลมุสตะกีม หน้า 393

หลักฐานจากอิมามอิบนุบัฏเฏาะฮ์ อัลอุกบะรี

อิมามอิบนุบัฏเฏาะฮ์ อัลอุกบะรี (ถึงแก่กรรมปี ฮ.ศ. 387) ได้อธิบายว่า รากฐานของการศรัทธาต่ออัลลอฮ์ซึ่งจำเป็นที่มนุษย์จะต้องเชื่อเพื่อให้มีอีมานต่อพระองค์มีอยู่ 3 ประการ คือ

• ประการแรก เชื่อในความเป็นพระผู้อภิบาล (ร็อบ) ของพระองค์ เพื่อให้แตกต่างจากแนวทางของพวกที่ปฏิเสธการมีอยู่ของผู้สร้าง
• ประการที่สอง เชื่อในเอกภาพของพระองค์ (วะห์ดานียะฮ์) เพื่อให้แตกต่างจากแนวทางของพวกตั้งภาคี ซึ่งยอมรับว่ามีผู้สร้างแต่กลับตั้งผู้อื่นเป็นภาคีในการเคารพภักดี
• ประการที่สาม เชื่อว่าพระองค์ทรงมีคุณลักษณะต่าง ๆ ที่เหมาะสมกับพระองค์เท่านั้น เช่น ความรู้ อำนาจ ปรีชาญาณ และคุณลักษณะอื่น ๆ ที่พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองไว้ในคัมภีร์ของพระองค์

ประโยชน์ของเรื่องนี้

เพื่อใช้ตอบโต้ผู้ที่กล่าวหาหรือวิจารณ์อิบนุตัยมียะฮ์ในประเด็นการแบ่งเตาฮีดเป็น 3 ประเภท ว่าเชคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน ไม่ใช่ผู้แรกที่แบ่งเตาฮีดออกเป็น 3 ประเภท

บทสรุป

การแบ่งเตาฮีดเป็น 3 ประเภทไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นสิ่งที่อุละมาอ์กล่าวถึงต่อเนื่องกันมาหลายศตวรรษ ตั้งแต่ยุคอิมามอบูหะนีฟะฮ์ ผ่านอัฏเฏาะบะรี อัฏเฏาะหาวีย์ อิบนุหิบบาน อิบนุบัฏเฏาะฮ์ จนถึงอิบนุตัยมียะฮ์ ผู้สนใจเรื่องหลักศรัทธาสามารถอ่านต่อได้ที่บทความ หะดีษ: คำสั่งเสียของท่านนบี ﷺ แก่ท่านมุอาซ บิน ญะบัล ก่อนไปเยเมน