สังคมทุกวันนี้เต็มไปด้วยกลุ่มแชท กลุ่มงาน และกลุ่มผลประโยชน์ที่แตกต่างกัน คนที่พูดกับกลุ่มหนึ่งอย่างหนึ่ง แล้วหันไปพูดกับอีกกลุ่มในทางตรงข้าม อาจดูเหมือนเป็นคนประนีประนอม แต่ในทัศนะของอิสลาม ลักษณะเช่นนี้คือความกลับกลอกที่ท่านนบี ﷺ ตำหนิไว้อย่างชัดเจน
หะดีษต้นฉบับ
ท่านร่อซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า
“แท้จริง ความชั่วของผู้คน คือ ผู้ที่มีสองหน้า มาหากคนกลุ่มหนึ่งด้วยหน้าแบบหนึ่ง และมาหาอีกกลุ่มหนึ่งด้วยอีกหน้าหนึ่ง”
📚 รายงานโดยมุสลิม (เศาะฮีหฺ มุสลิม เลขที่ 2526)
ความหมายโดยสรุปคือ เป็นการตำหนิคนที่เสแสร้ง กลับกลอก พูดหรือแสดงตัวแตกต่างกันไปตามกลุ่มคน เพื่อผลประโยชน์ของตนเอง ซึ่งเป็นคุณลักษณะที่อิสลามรังเกียจ
ความหมายของ “คนสองหน้า”
ผู้มีสองหน้าไม่จำเป็นต้องโกหกเต็มปากทุกครั้ง แต่เขาจะเลือกแสดงสิ่งที่แต่ละกลุ่มอยากเห็น แล้วซ่อนหรือบิดเบือนข้อมูลอีกด้านไว้กับกลุ่มอื่น หัวใจของเขาจึงไม่ได้ยึดกับความจริง ไม่ได้ยึดกับความสัตย์ แต่ยึดกับผลตอบแทนที่จะได้จากกลุ่มคนที่อยู่ตรงหน้า
นี่คือรากของมูนาฟิกในมิติของพฤติกรรม คือแสดงออกขัดกับสิ่งที่อยู่ภายใน แม้จะไม่ได้ถึงขั้นปฏิเสธศรัทธาก็ตาม
ทำไมอิสลามจึงรังเกียจลักษณะนี้
- ทำลายความไว้วางใจ — เมื่อคนรู้ว่าคำพูดของคุณเปลี่ยนตามคนฟัง ทุกคำสัญญาก็ไม่เหลือน้ำหนัก
- สร้างความแตกแยก — การนำคำพูดของกลุ่มหนึ่งไปบอกอีกกลุ่มในทางลบ คือเชื้อไฟของความขัดแย้ง
- ทำร้ายผู้ถูกกล่าวถึง — มักมาพร้อมการใส่ร้ายหรือบิดเบือน เพื่อให้ตนเองเป็นที่ยอมรับของฝั่งตรงข้าม
ตัวอย่างที่เห็นได้ในชีวิตจริง
ในที่ทำงาน คนหนึ่งอาจชื่นชมหัวหน้าเมื่ออยู่ต่อหน้า แต่กลับวิจารณ์อย่างหนักเมื่ออยู่กับเพื่อนร่วมงาน หรือในสังคมออนไลน์ บางคนแสดงจุดยืนในกลุ่มหนึ่ง แล้วไปแสดงจุดยืนตรงกันข้ามในอีกกลุ่มหนึ่งเพื่อเอาใจทุกฝ่าย
แม้การรักษามารยาทและการพูดจาให้เหมาะกับผู้ฟังจะเป็นสิ่งดี แต่นั่นต้องไม่แลกมาด้วยการบิดเบือนความจริงหรือการกล่าวร้ายผู้ที่ไม่อยู่ในวงสนทนา
ทำอย่างไรให้ห่างจากลักษณะนี้
เริ่มจากการมีจุดยืนเดียวทั้งต่อหน้าและลับหลัง พูดถึงคนอื่นในแบบที่ยอมให้เขามายืนฟังได้เสมอ และเมื่อถูกดึงให้วิจารณ์ใคร ให้เปลี่ยนเป็นการพูดถึงปัญหาหรือแนวทางแก้แทนการโจมตีตัวบุคคล
ผู้ที่รักษาความสัตย์ไว้ได้ แม้จะไม่เป็นที่โปรดปรานของทุกกลุ่ม แต่หัวใจของเขาสงบ เพราะไม่ต้องจำว่าตนพูดอะไรไว้กับใคร
ลักษณะของผู้มีสองหน้าเชื่อมโยงกับสัญญาณของหัวใจที่เป็นมุนาฟิก ซึ่งอธิบายไว้ใน 5 สัญญาณอันตรายของหัวใจที่อาจนำไปสู่ความเป็นมุนาฟิก
บทสรุป
หะดีษเศาะฮีหฺมุสลิมบทนี้เตือนว่า ความเสียหายที่ยิ่งใหญ่ไม่ได้มาจากศัตรูภายนอกเพียงอย่างเดียว แต่มาจากคนที่ยิ้มให้เราต่อหน้าแล้วพูดอีกอย่างลับหลัง การรักษาลิ้นให้ตรงกับความจริงและรักษาหัวใจให้บริสุทธิ์จากการเอาใจทุกฝ่าย คือหนทางที่อิสลามยกย่อง และเป็นเกราะป้องกันไม่ให้เรากลายเป็นผู้มีสองหน้าโดยไม่รู้ตัว
Risalah Radio สถานีวิทยุสาส์นคุณธรรม FM 97.25 Mhz.