บิดอะฮ์ที่ผู้รู้ไม่คัดค้าน วันหนึ่งจะกลายเป็นซุนนะฮ์ในสายตาผู้คน

บิดอะฮ์ไม่ได้แพร่หลายเพราะผู้คนเชื่อในวันแรก แต่ค่อย ๆ กลายเป็นเรื่องปกติเมื่อไม่มีใครกล้าทักท้วง ท่านอีมามเอาซาอีย์ رحمه الله นักวิชาการรุ่นสะลัฟได้ชี้กลไกนี้ไว้อย่างเฉียบคม คำกล่าวของท่านยังเป็นกระจกส่องหน้าที่ของทั้งผู้รู้และผู้ตามจนถึงทุกวันนี้

คำกล่าวของอีมามเอาซาอีย์ رحمه الله

ท่าน อีมามเอาซาอีย์ رحمه الله ได้กล่าวว่า:

“เมื่อบิดอะฮ์ (อุตริกรรมทางศาสนา) ปรากฏขึ้น และบรรดาผู้รู้ไม่ได้คัดค้านหรือปฏิเสธมัน เมื่อนั้นบิดอะฮ์ก็จะกลายเป็นซุนนะฮ์ (สิ่งที่ผู้คนยึดถือปฏิบัติกัน)”

ที่มา: ชะเราะฟุ อัศหาบิลหะดีษ (شرف أصحاب الحديث) หน้า 22

หัวใจของคำกล่าวนี้ไม่ได้อยู่ที่ตัวบิดอะฮ์เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความเงียบของผู้รู้ ซึ่งทำหน้าที่เหมือนการประทับตราว่า “สิ่งนี้ยอมรับได้” ในสายตาของคนทั่วไป

เมื่อความเงียบกลายเป็นการรับรอง

ท่านอีมามเอาซาอีย์อธิบายขั้นตอนที่ความผิดเพี้ยนกลายเป็นธรรมเนียมไว้ชัดเจน

• ขั้นแรก — สิ่งใหม่ในศาสนาปรากฏขึ้น ผู้คนเริ่มทำตามเพราะเห็นว่าดี หรือเพราะคนหมู่มากทำกัน
• ขั้นที่สอง — ผู้รู้ไม่ได้คัดค้าน ไม่ว่าจะเพราะเกรงใจ กลัวผลกระทบ หรือคิดว่าเป็นเรื่องเล็ก
• ขั้นที่สาม — เมื่อเวลาผ่านไป คนรุ่นหลังเห็นว่าทำกันมานาน จึงเข้าใจผิดว่าเป็นซุนนะฮ์ และใครค้านก็ดูเหมือนเป็นคนแปลก

จุดพลิกผันจึงไม่ได้อยู่ที่การปฏิบัติผิดครั้งแรก แต่อยู่ที่วันที่ไม่มีใครพูดความจริงออกมา

ทำไมบิดอะฮ์จึงอันตรายกว่าที่คิด

บิดอะฮ์อันตรายเพราะมันไม่ได้มาในร่างของความชั่วที่คนมองออกได้ทันที แต่มาในร่างของความดีที่ถูกแต่งเติมขึ้นใหม่ แล้วค่อย ๆ กลายเป็นมาตรฐานที่คนรุ่นถัดไปใช้ตัดสินว่าอะไรคือทางที่ถูก เมื่อถึงจุดนั้น การชี้แจงกลับกลายเป็นเรื่องยาก

หน้าที่ของผู้รู้ และหน้าที่ของผู้ตาม

คำกล่าวนี้วางภาระไว้สองฝั่ง ไม่ใช่ฝั่งเดียว

• ผู้รู้ มีหน้าที่ชี้แจงสัจธรรมด้วยถ้อยคำที่นุ่มนวล ชัดเจน และกล้าหาญ ไม่ปล่อยให้ความไม่รู้ลุกลาม
• ผู้ตาม มีหน้าที่ถามหาที่มาและที่ไปก่อนปฏิบัติ ไม่ยึดเพียงว่า “คนหมู่มากทำ”
• ชุมชน ควรเปิดพื้นที่ให้การตักเตือนเกิดขึ้นด้วยความปรารถนาดี ไม่ใช่ด้วยการเผชิญหน้า

สำหรับประเด็นฟิกฮ์ปลีกย่อยที่มีความเห็นต่าง รายละเอียดควรสอบถามผู้รู้ในพื้นที่ ไม่ควรตัดสินกันเองจากโพสต์สั้น ๆ

บทเรียนที่นำไปใช้ได้จริง

คำกล่าวนี้ชวนให้เราตรวจสอบตัวเองในสองฐานะ ฐานะแรกคือฐานะของผู้ที่รู้: เรามีความรู้พอที่จะพูดความจริงหรือไม่ และถ้ามี เราเลือกเงียบเพราะเหตุใด ฐานะที่สองคือฐานะของผู้ตาม: สิ่งที่เราทำอยู่ทุกวันนี้ มีที่มาจากคำสอนจริง หรือมาจากความเคยชินของคนรอบตัว

อ่านคำเตือนของอิมามมาลิกในเรื่องเดียวกันได้ที่ อิมามมาลิกเตือน บิดอะฮ์ที่ถูกมองว่าดีคือการกล่าวหาท่านนบี

บทสรุป

บิดอะฮ์จะกลายเป็นซุนนะฮ์ในความเข้าใจของผู้คนได้ก็ต่อเมื่อผู้รู้ปล่อยให้มันผ่านไปโดยไม่มีการคัดค้าน คำกล่าวนี้จึงเตือนทั้งผู้รู้ให้กล้าพูดความจริง และเตือนผู้ตามให้ระวังการเดินตามกันโดยไม่ตรวจสอบ