อิมามอัลบุคอรีย์หวังพบอัลลอฮ์ด้วยลิ้นที่ปลอดจากการนินทา

มีคนกลุ่มหนึ่งที่งานของเขาคือการพูดถึงข้อบกพร่องของผู้อื่น ทั้งตรวจสอบสายรายงาน วิจารณ์ความจำของนักเล่า และชี้จุดอ่อนในตำรา คนกลุ่มนี้เสี่ยงที่สุดที่จะลื่นไถลเข้าสู่การนินทาโดยไม่รู้ตัว และคนที่รู้เรื่องนี้ดีที่สุดคนหนึ่งก็คืออิมามอัลบุคอรีย์ ผู้ซึ่งมีอาชีพตรวจสอบหะดีษทั้งชีวิต

คำกล่าวของอิมามอัลบุคอรีย์

อิมามอัลบุคอรีย์ เราะหิมะฮุลลอฮ์ กล่าวว่า:

“ฉันหวังว่าจะได้พบอัลลอฮ์ โดยที่ฉันไม่ได้เอาเรื่องของใครคนหนึ่งมาเป็นประเด็นกล่าวร้าย (ฆีบะฮ์/นินทา) เลย”

ที่มา: สิยัร อะอ์ลาม อัน-นุบาลาอ์ (سير أعلام النبلاء) เล่ม 12 หน้า 439

คำว่า “หวังว่าจะได้พบอัลลอฮ์” ในประโยคนี้ไม่ใช่คำพูดเล่น ๆ ของคนที่ไม่มีอะไรจะทำ แต่เป็นความหวังของนักวิชาการที่รู้ดีว่า การกล่าวร้ายผู้อื่นเป็นสิทธิที่เจ้าของต้องมาเรียกร้องในวันแห่งการตัดสิน

คนที่ควรระวังลิ้นมากที่สุด

อิมามอัลบุคอรีย์คือผู้รวบรวมหะดีษที่รู้จักกันในชื่อ เศาะฮีหฺอัลบุคอรีย์ งานของท่านต้องผ่านสายรายงานนับพัน และการตรวจสอบสายรายงานย่อมต้องพูดถึงตัวบุคคล ว่าใครจำผิด ใครสับสน หรือใครไม่น่าเชื่อถือ

แต่ความจำเป็นในงานวิชาการกลับไม่ได้ทำให้ท่านรู้สึกว่าได้รับอนุญาตให้พูดอะไรก็ได้ นี่คือความต่างระหว่าง การวิจารณ์เพื่อรักษาความถูกต้องของศาสนา กับ การนำข้อบกพร่องของคนอื่นมาเป็นวัตถุดิบของการพูดคุย

คนแรกพูดเพราะจำเป็นต้องรักษาความจริง และหยุดเมื่อไม่จำเป็น คนที่สองพูดเพราะรู้สึกสนุกหรือได้เปรียบเมื่อได้พูดถึงคนอื่น สองคนนี้อาจใช้คำเดียวกัน แต่เจตนาและผลลัพธ์ต่างกันราวฟ้ากับดิน

ฆีบะฮ์คืออะไร และทำไมจึงหนัก

ฆีบะฮ์คือการพูดถึงพี่น้องของเราในสิ่งที่เป็นจริงและเขาไม่ชอบให้คนอื่นรู้ ถ้าเรื่องนั้นไม่จริง มันไม่ใช่แค่การนินทา แต่กลายเป็นการกล่าวหาที่หนักกว่า

สิ่งที่ทำให้ฆีบะฮ์อันตรายคือมันไม่ต้องใช้เครื่องมือใด ๆ แค่ลิ้นก็เพียงพอ และมันมักเกิดขึ้นในจังหวะที่เรารู้สึกว่าตัวเองมีเหตุผล เช่น กำลังเล่าปัญหา กำลังระบายความอึดอัด หรือกำลังเตือนคนอื่นให้ระวัง แต่ไม่ว่าจะเริ่มจากเจตนาใด ความเสียหายต่อชื่อเสียงของผู้อื่นก็เกิดขึ้นจริง

บทเรียนสำหรับคนที่ทำงานวิจารณ์

• แยกให้ชัดระหว่างตำหนิการกระทำกับทำลายบุคคล วิจารณ์ได้ที่พฤติกรรม แต่ไม่ลากไปถึงศักดิ์ศรีของคนทั้งคน
• พูดเท่าที่จำเป็นต่อการตัดสินใจ รายละเอียดที่เกินความจำเป็นมักไม่ช่วยให้ใครเข้าใจอะไรดีขึ้น แต่เพิ่มความเสียหายให้เจ้าของเรื่อง
• ตั้งเจตนาก่อนเปิดปาก ถ้ากำลังจะพูดถึงคนหนึ่ง ให้ถามตัวเองว่าเรื่องนี้จะช่วยให้เกิดความจริง ความยุติธรรม หรือความดีขึ้นจริงหรือไม่
• ระวังพื้นที่ปลอดภัยของตัวเอง กลุ่มไลน์ครอบครัวหรือวงข้าวกลางวันบ่อยครั้งคือที่ที่ลิ้นของเราหลุดง่ายที่สุด

บทสรุป

ความหวังของอิมามอัลบุคอรีย์เป็นความหวังที่เรียบง่าย แต่ยากที่สุดสำหรับคนที่พูดและวิจารณ์เป็นอาชีพ นั่นคือ การจากโลกนี้ไปโดยที่ไม่มีใครคนใดมีสิทธิ์เรียกเราไปชดใช้เรื่องชื่อเสียงของเขา การรักษาลิ้นจึงไม่ใช่เรื่องความสุภาพภายนอก แต่เป็นการปกป้องผลบุญของตัวเองไว้ในวันที่ไม่มีใครช่วยใครได้

อ่านต่อ: การนินทาในอิสลามรุนแรงกว่าหนี้สิน และไม่มีอะไรชดใช้ได้