วิญญาณของผู้ศรัทธาถูกแขวนไว้ด้วยหนี้ จนกว่าจะชำระคืน

หนี้สินเป็นเรื่องที่อิสลามให้ความสำคัญกว่าที่คนส่วนใหญ่มองเห็น เพราะมันไม่ได้จบลงเพียงความสัมพันธ์ระหว่างคนสองคน แต่ยังเกี่ยวกับสิทธิที่ต้องถูกใช้คืนในวันที่ไม่มีใครช่วยใครได้ หะดีษบทหนึ่งที่รายงานโดยอบู ฮุร็อยเราะฮ์ และอัลบานีย์วินิจฉัยว่าเศาะฮีห์ได้อธิบายภาพของวิญญาณผู้ศรัทธาที่จากไปทั้งที่ยังมีหนี้ค้างไว้อย่างชัดเจน

ภาพของวิญญาณที่ถูกแขวนไว้

ในหะดีษนี้ ท่านนบี ﷺ กล่าวถึงผู้ศรัทธาที่เสียชีวิตไปทั้งที่ยังมีหนี้อยู่ ว่าถูกแขวนไว้ด้วยหนี้ของเขา

• “วิญญาณของผู้ศรัทธา” — หมายถึง ผู้ศรัทธาที่เสียชีวิตไปทั้งที่ยังมีหนี้อยู่
• “ถูกแขวนไว้ด้วยหนี้ของเขา” — คือ ถูกกักไว้จากความสุขและความโปรดปรานอย่างสมบูรณ์ หรือถูกชะลอเรื่องของเขาไว้ ยังไม่ถึงจุดหมายอันสมบูรณ์ เช่น การได้รับสถานะสูงในสวรรค์
• “จนกว่าจะมีการชำระหนี้แทนเขา” — คือ จนกว่าหนี้นั้นจะถูกใช้คืนแทนผู้ตาย

คำว่า “แขวน” ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงการลงโทษในความหมายตรงตัว แต่เป็นการสื่อภาพของคนที่ถูกกักไว้ ยังไม่ได้รับความโปรดปรานอย่างสมบูรณ์ ยังไม่ถึงจุดหมายปลายทางที่ควรจะได้ เปรียบเหมือนผู้เดินทางที่ไปถึงประตูบ้านแล้วแต่ยังเข้าไม่ได้เพราะมีภาระค้างอยู่ข้างหลัง

สองกลุ่มที่ต่างกัน

นักวิชาการกล่าวว่า ความหมายนี้เน้นกับผู้ที่มีความสามารถชำระหนี้ แต่ผัดผ่อนและละเลยการใช้หนี้ ส่วนผู้ที่ไม่มีทรัพย์และตั้งใจจริงที่จะใช้หนี้ อัลลอฮ์จะทรงช่วยชำระแทนเขา ดังที่มีรายงานใน Sahih al-Bukhari ว่า :

ผู้ใดนำทรัพย์สินของผู้คนมาโดยตั้งใจจะใช้คืน อัลลอฮ์จะทรงช่วยใช้คืนแทนเขา และผู้ใดนำมาโดยตั้งใจจะทำลาย (ไม่คืน) อัลลอฮ์จะทรงทำลายเขา”

หะดีษบทที่สองนี้เปิดประตูแห่งความหวังไว้กว้างมาก ผู้ที่มีทรัพย์แต่ผัดผ่อนและเพิกเฉยคือผู้ที่ต้องรับผิดชอบ ส่วนผู้ที่ไม่มีทรัพย์จริง ๆ แต่ตั้งใจจะใช้คืน อัลลอฮ์ทรงรับรองว่าจะช่วยเขา ความต่างไม่ได้อยู่ที่จำนวนเงิน แต่อยู่ที่ความจริงใจและการลงมือทำเท่าที่ทำได้

บทเรียนสำหรับผู้มีหนี้

• จดบันทึกหนี้ทุกก้อนไว้ให้ชัด ทั้งจำนวน เจ้าหนี้ และกำหนดเวลา เพราะการลืมคือจุดเริ่มต้นของการละเลยสิทธิผู้อื่น
• ขอความช่วยเหลือจากอัลลอฮ์ด้วยดุอาอ์ ไม่ใช่ขอให้หนี้หายไปเอง แต่ขอให้ได้รับความสามารถและทางออกในการชำระ
• ถ้ามีทรัพย์เพียงพอก็เร่งชำระก่อนซื้อสิ่งฟุ่มเฟือย เพราะสิทธิของเจ้าหนี้มาก่อนความต้องการของตัวเอง

บทเรียนสำหรับเจ้าหนี้

อิสลามไม่ได้สอนให้เจ้าหนี้เข้มงวดจนขาดเมตตา ผู้ที่มีสิทธิเรียกร้องก็ควรผ่อนปรนแก่ผู้ที่กำลังลำบาก ให้เวลา ให้คำแนะนำ หรือแม้แต่ลดหย่อนบางส่วน เพราะการให้โอกาสแก่ผู้มีหนี้คือการงานที่ดีงาม

บทสรุป

หะดีษบทนี้เตือนให้ผู้ศรัทธามองหนี้สินเป็นเรื่องของสิทธิ ไม่ใช่เพียงเรื่องการเงิน ผู้ที่มีหนี้ควรตั้งใจชำระ และลงมือทำตามกำลัง ผู้ที่ยังไม่มีหนี้ก็ควรระวังการก่อหนี้เกินจำเป็น และผู้ที่เป็นเจ้าหนี้ควรให้ความเมตตา ในขณะที่ยังรักษาสิทธิของตนไว้ครบถ้วน

อ่านบทความที่เกี่ยวข้องได้ที่ ความอันตรายของหนี้และการกู้ยืมในอิสลาม